Ο ρόλος του κυβερνοχώρου στην Γεωπολιτική

Παρασκευή, 19 Μαΐου 2017 - 10:40

Ο ρόλος του κυβερνοχώρου στην Γεωπολιτική

Με την έννοια κυβερνοχώρος υποδηλώνεται το περιβάλλον που έχει δημιουργηθεί από δίκτυα τηλεπικοινωνιών που χρησιμοποιούν ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Τέτοια δίκτυα μπορεί να είναι τοπικά (LAN) ή ευρείας εμβέλειας (WAN) όπως το Internet. Το διαδίκτυο (Internet) μας παρέχει μια νέα έννοια του χώρου, τον αλληλοσυνδεδεμένο χώρο του παγκόσμιου δικτύου των υπολογιστών. Η φύση του κυβερνοχώρου περιλαμβάνει μια μορφή ψηφιακής επικοινωνίας στην οποία οι πληροφορίες και τα δεδομένα μεταδίδονται από τον ένα υπολογιστή στον άλλο και η έννοια φυσικός τόπος δεν ισχύει στον κυβερνοχώρο ως καθορισμένος χώρος. Ο όρος είναι ένας συγκερασμός της κυβερνητικής (μελέτη βιολογικών και συνθετικών συστημάτων και μηχανισμών) και του χώρου.

Η κυβερνοεπίθεση ή ο κυβερνοπόλεμος είναι μια μορφή πολέμου η επίθεσης όπου χρησιμοποιείται ο υπολογιστής και το διαδίκτυο για να επιτευχθεί ζημία ή αναστάτωση στον αντίπαλο, είτε αυτός είναι κρατική οντότητα ή ιδιωτική. Μερικές φορές μπορεί να θεωρηθεί και συμβατικός πόλεμος, με την έννοια ότι ο τελικός σκοπός του παραμένει η επιβολή της θέλησης του ενός αντιπάλου στον άλλο όπως στον κλασσικό πόλεμο και τα μέσα διεξαγωγής του οποίου αντί της απειλής ή χρήσης στρατιωτικής βίας είναι η πληροφοριακή υποδομή. Ο κυβερνοπόλεμος είναι σχετικά χαμηλού κόστους και με μηδενικό συντελεστή εμπλοκής στρατευμάτων. Η φύση και τα κίνητρα των επιθέσεων ποικίλλουν, από την στρατιωτική κατασκοπεία έως την οικονομική, από το εγκληματικό κέρδος έως την καταστροφή του λογισμικού του αντιπάλου.

Οι εντάσεις στο γεωπολιτικό γίγνεσθαι έχουν αντανάκλαση στον κυβερνοχώρο, κάτι που ευρέως παρατηρείται τα τελευταία χρόνια. Πολλές κρατικές δυνάμεις χρησιμοποιούν τον κυβερνοχώρο και τις κυβερνοεπιθέσεις ως μέσο επίτευξης στόχων στην εξωτερική και αμυντική πολιτική, αλλά και για την προώθηση πολιτικών στόχων. Από την ρωσική κυβερνοεπίθεση κατά του Κιέβου στην διάρκεια της Κριμαϊκής κρίσης έως τις κυβερνοεπιθέσεις της NSA και του Ισραήλ κατά των ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων, η κυβερνητική έχει γίνει κεντρικός άξονας της γεωπολιτικής στρατηγικής. Ο ρόλος δε της κυβερνητικής πληροφορικής στο επίπεδο κρατικής λειτουργίας και αποφάσεων είναι κλειδί για αποφάσεις στρατηγικής σημασίας.

Η γεωπολιτική σχετίζεται με χώρο, δύναμη και περιβάλλον, δηλαδή με ρεαλιστικές και υπαρκτές καταστάσεις, ενώ η κυβερνητική και ο κυβερνοχώρος είναι ένα εικονικό περιβάλλον το οποίο όμως δύναται να καθορίσει σημαντικά τις εξελίξεις στην γεωπολιτική. Αν και έννοιες όπως ζωτικός χώρος, ενδοχώρα, ανασχετικός δακτύλιος ή περιφερειακή ζώνη δεν μπορούν να καθορισθούν στον κυβερνοχώρο, τούτο όμως δεν σημαίνει ότι η επικράτηση στον κυβερνοχώρο είναι υποδεέστερης σημασίας από την επικράτηση στην Rimland ή Heartland. Εξυπακούεται ότι η εθνική ασφάλεια στον κυβερνοχώρο δεν είναι ταυτόσημη ή δεν επικαλύπτεται πλήρως με την ασφάλεια της κρατικής οντότητας ή την εδαφική της ακεραιότητα.

Τα κράτη με τον κυβερνοπόλεμο αντιμετωπίζουν ένα καινούριο εχθρό, τουτέστιν ένα  αντίπαλο που δεν είναι αναγκαίο να έχει κρατική υπόσταση, ένας αντίπαλος ο οποίος είναι ασύμμετρος και δεν καλύπτει έναν σαφή και αποκλειστικό γεωγραφικό χώρο. Δηλαδή οι κρατικές οντότητες χάνουν ένα μικρό ή μεγάλο μερίδιο της χωρικής τους ασφάλειας, χωρίς να μπορούν να αντιμετωπίσουν τον εχθρό με διοικητικά ή στρατιωτικά μέσα.

Τα επόμενα χρόνια θα γίνουμε όλοι μάρτυρες μιας σημαντικής απώλειας της κρατικής δικαιοδοσίας, καθώς η δικαιοδοσία στον κυβερνοχώρο δεν μπορεί να καθορισθεί ή να ρυθμισθεί με διακρατικές συμφωνίες, συμμαχίες ή διεθνείς νόμους. Η έννοια του κυβερνοχώρου και η δικαιοδοσία επ’ αυτού δεν επικαλύπτεται με την έννοια της δικαιοδοσίας του κράτους και υπερβαίνει την εθνική επικράτεια. Η προστασία του έθνους-κράτους δεν μπορεί πλέον να γίνει με τα γνωστά συμβατικά μέσα, διότι η τοπολογία του κυβερνοχώρου δεν είναι ευκλείδειας φύσης και δεν ανήκει στο βεστφαλικό σύστημα αξιών και συστημάτων.

Ο κυβερνοχώρος είναι ένα μη-εδαφικό περιβάλλον το οποίο όμως έχει μεγάλη επίδραση στην ασφάλεια κάθε κράτους, προκαλεί δε τεράστια διλλήματα και αναγκάζει τις κρατικές οντότητες να επαναπροσδιορίσουν τα δόγματα ασφαλείας τους. Τουτέστιν η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο δεν μπορεί να αφαιρεθεί από το περιφερειακό και παγκόσμιο πλαίσιο της γεωπολιτικής.

Σημείωση: Ο κυβερνοχώρος πέραν του ρόλου του στο πλαίσιο της γεωπολιτικής αποτελεί επίσης ένα χώρο ενδιαφέροντος για εφαρμογή στρατιωτικής τεχνολογίας. Το Internet, το mobile Internet και η κινητή τηλεφωνία και άλλες ψηφιακές υπηρεσίες θα αποτελέσουν πεδίο μάχης σε μελλοντικό πόλεμο.

Ήδη πολλές χώρες επενδύουν στα λεγόμενα «Cyber Warfare Commands» και δημιουργούν στρατηγικές για την ασφάλεια του κυβερνοχώρου τους. Όσο περισσότερο ο κυβερνοχώρος γίνεται συστατικό της καθημερινής ζωής, τόσο πιο επίφοβο είναι ότι σε μελλοντικό πόλεμο αυτό το πεδίο θα αποτελέσει σημείο αντιπαράθεσης.

Γ. Λιναρδής